Kansen en lessen voor parametrisch ontwerp in de openbare ruimte

Gemeenten moeten in dezelfde straat of ondergrond vaak meerdere ingrepen tegelijk doen, zoals de vervanging van riolering, vergroening of het aanleggen van een warmtenet. Dat vraagt om een meer integrale benadering van de openbare ruimte. Om goede keuzes te maken is inzicht nodig in de samenhang tussen ruimtelijke afwegingen, technische systemen, beschikbare informatie en de manier waarop ontwerpbesluiten tot stand komen. Met parametrisch ontwerp worden ontwerpkeuzes, randvoorwaarden en relaties in een model gestopt en vertaald naar parameters en spelregels. Zo wordt het makkelijker om de gevolgen van keuzes te zien en te vergelijken.

In opdracht van Platform ISOR onderzocht een team van onderzoeksbureau Novius by Haskoning hoe parametrisch ontwerp nu al wordt toegepast. Dit onderzoek heeft als doel om beter te begrijpen hoe parametrisch en datagedreven ontwerp kan bijdragen aan integraal en duurzaam ontwerpen in de openbare ruimte. De aanpak was primair kwalitatief, en gebaseerd op deskresearch en diepte-interviews met 26 professionals die in hun dagelijkse werk te maken hebben met parametrisch ontwerp of aanverwante vormen van datagedreven ontwerpen.

Illustratie: Novius by Haskoning

Kansen en knelpunten

Parametrisch ontwerp is veelbelovend, maar nog niet breed verankerd in de praktijk. Toepassing ervan is vaak projectgebonden, persoonsafhankelijk en met beperkte overdraagbaarheid naar andere projecten, gemeenten of ketenpartners. Zo kan de inhoudelijke waarde groot zijn, terwijl hergebruik in een ander project beperkt blijft. De belangrijkste tekortkomingen zitten niet alleen in software of rekenkracht. Data zijn vaak beschikbaar, maar nog niet altijd geschikt om ontwerpkeuzes direct te ondersteunen. Informatie kan verouderd of onvoldoende precies zijn.

Ook de menselijke en organisatorische kant is bepalend. Parametrisch ontwerp verandert hoe professionals samenwerken en hoe ontwerpkeuzes worden besproken. Het vraagt om nieuwe competenties en om een werkomgeving waarin de beperkingen van een model bespreekbaar zijn. De technische mogelijkheden groeien nu sneller dan de inbedding die nodig is om ze betrouwbaar en herbruikbaar te maken. In rapportage 1 ‘De huidige situatie van parametrisch ontwerp in de openbare ruimte’ lees je welke kansen parametrisch ontwerp biedt en welke belemmeringen verdere toepassing nog in de weg staan.

Lessen voor overheid en markt

Om parametrisch ontwerp in de openbare ruimte te omarmen en versterken, zijn er lessen die gemeenten en adviesbureaus kunnen toepassen:

1. Begin niet bij de software-tool, maar bij de vraag van gebruikers en belanghebbenden. Breng eerst in kaart welk probleem je wil oplossen, bepaal daarna hoe parametrisch ontwerp daarbij kan helpen.
2. Maak duidelijke afspraken over wie waarvoor in de keten verantwoordelijk is voor de ontwikkeling, bouw en het bezit van toepassingen, richtlijnen en standaarden.
3. Smeed coalities rondom herkenbare opgaven, zoals de energietransitie, klimaatadaptatie en verdichting van de ondergrond. De inzichten en oplossingen die daaruit voortkomen kunnen ook elders worden gebruikt.

Deze stappen en meer veranderadvies vind je in een portfolio van aanbevolen acties in rapportage 2 ‘Strategisch veranderadvies voor parametrisch ontwerp in de openbare ruimte’.