Bruggen, kademuren en sluizen zijn iconische onderdelen van het stedelijk landschap, maar kampen vaak met achterstallig onderhoud. De nodige werkzaamheden hebben grote impact op bewoners, ondernemers en de omgeving. Tegelijkertijd ontstaan daarbij kansen om andere gemeentelijke opgaves te verzilveren. De vraag is dan: hoe maak je als gemeente keuzes waarbij de veiligheid geborgd blijft, meerwaarde wordt gecreëerd voor de stad én deze keuzes breed gedragen worden?
De City Deal Tijdloze Grachten ontwikkelde hiervoor de werkmethode ‘Waardegedreven Afwegen’. Een werkwijze die ambtelijke organisaties helpt om civieltechnische opgaven niet alleen technisch, maar ook vanuit maatschappelijke waarden te benaderen. Amsterdam, Den Haag en Leiden werken met deze methode en laten zien wat dit oplevert én waar de uitdagingen liggen.
Waardegedreven afwegen helpt assetbeheerders om samen met collega’s en belanghebbenden integraal te kijken naar projecten. Niet alleen de inhoud staat centraal. Het gaat vooral om de verbinding tussen betrokkenen. Het draait om het voeren van het eerlijke gesprek: welke waarden vinden we belangrijk en hoe wegen we die af als belangen botsen? Een cruciale schakel in dit proces is de rol van de voorzitter. Die zorgt ervoor dat iedereen gehoord wordt, naar elkaar wordt geluisterd vanuit gelijkwaardigheid en het gesprek op koers blijft.
De methode bestaat uit vaste stappen, zoals het verzamelen van een technisch-, omgevings- en duurzaamheidsadvies, en het gezamenlijk komen tot een integraal besluit met projectuitgangspunten. Maar minstens zo belangrijk is de ruimte om te escaleren als je er samen niet uitkomt, en het besef dat je gaandeweg leert en bijstuurt.
In Den Haag wordt de methode gebruikt op programmaniveau en bij individuele projecten. Projectmanagers ervaren dat het proces helpt om knelpunten sneller te signaleren en de juiste mensen aan tafel te krijgen. Duiken er knelpunten op? Dan kan de voorzitter besluiten het gesprek te escaleren naar bestuurlijk niveau. Zo worden impasses – zoals bij keuzes rond bomen of nautisch beheer – eerder doorbroken en blijft het project voortgaan op basis van afgesproken uitgangspunten als veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid.
In Leiden passen ze de methode op een andere manier toe. Als middelgrote gemeente heeft Leiden minder capaciteit en is het lastiger om alle stappen volledig te doorlopen. Maar, juist diezelfde schaal zorgt er ook voor dat Leiden wendbaarder kan handelen. Beheer kan zelf het voortouw nemen in het formuleren van ambities, waardoor afdelingen zoals ecologie juist meer sturingskracht krijgen. Ook het aanpassen van planningen verloopt sneller. Dit laat zien dat waardegedreven werken niet één vaste manier kent: de methode biedt ruimte om deze passend te maken voor verschillende gemeentelijke contexten.
De ervaringen laten zien dat waardegedreven afwegen helpt om:
Gemeenten ervaren ook dat het proces dichter bij de realiteit staat dan traditionele besluitvormingstrajecten. Het maakt zichtbaar dat elke discipline met een andere bril kijkt, en dat spanning tussen waarden – zoals leefbaarheid versus uitvoerbaarheid – juist het startpunt is voor betekenisvolle keuzes.
De City Deal Tijdloze Grachten werkt aan het toepasbaar maken van deze werkmethode voor andere gemeenten in Nederland. Wil je meer weten hierover? Volg dan de City Deal Tijdloze Grachten op LinkedIn of neem contact op met Mellany Doldersum, via mellany.doldersum@amsterdam.nl.